Vlaams Partnership Interlevensbeschouwelijke Dialoog (VPiD)

Op 15 juni 2007 vond de lancering plaats van het Vlaams Partnership Interlevensbeschouwelijke Dialoog (VPiD). In een grote witte loods, aan de linkeroever van de Schelde te Antwerpen verzamelden zich duizend gasten en vertegenwoordigers van 16 religies en levensbeschouwingen (Baha'isme, Boeddhisme, Christendom, Hindoeïsme, Humanisme, Indiaanse spiritualiteit, Islam, Jainisme, Jodendom, Native American, Shintoïsme, Sikhisme, Taoïsme, Unitarisme, Wicca en Zoroastrianisme). Als onderdeel van de openingsceremonie hielden Frans Goetghebeur, Frank Stappaerts, Dirk Sturtewagen en Virginia Tassinari een vierspraak. Ook in de interlevensbeschouwelijke dialoog komt het verbindend vermogen van stilte ter sprake.

Frans Goetghebeur (voorzitter van de Boeddhistische Unie van Europa) vraagt aan Virginia Tassinari (filosofe, theologe en kunstenares): "Virginia, kunst vertegenwoordigt een specifieke individuele expressie van diepzinnige ervaringen en inzichten. In welke mate heeft kunst volgens jou, al dan niet bewust, iets te maken met spiritualiteit?"

Virginia Tassinari: "Kunst en religie zijn niet louter van woorden afhankelijk om tot ons te spreken. Ze raken ons dieper, op het niveau van het mysterie van het leven. Het is hierin dat de stem van de schoonheid tot ons spreekt en ons uitnodigt tot dimensies voorbij onszelf, of we nu gelovig zijn of niet. Het doet ons nadenken over dat wat 'anders' is dan onszelf. Men kan het hier vandaag zien: muziek en dans zijn uitdrukkingen van een fundamentele ervaring van schoonheid en verwondering, ook wel 'spiritualiteit' genoemd. Dit is de reden waarom kunst tot ons spreekt in een woordeloze taal die we allen verstaan, een ontmoetingsplek vormt met die intieme essentie die ons in aanraking brengt met mensen van andere tijden alsof ze er vandaag zijn, met andere tradities alsof we er deel van uitmaken. Dit alles omdat kunst toont wat we delen: dezelfde woordeloze ervaring van het mens-zijn, het geraakt worden door schoonheid. Het is via deze fundamentele relatie met kunst en schoonheid, dat ik een reeks prachtige kansen zie voor het VPiD om aan dialoog te bouwen en in dialoog te groeien."

Virginia Tassinari vraagt aan Frank Stappaerts (voorzitter Humanistisch Verbond Antwerpen): "Frank, ik ben benieuwd om te weten of jij ook een gemeenschappelijke dimensie waarneemt in de fundamentele van schoonheid en verwondering die ik met 'spiritualiteit' verbind?"

Frank Stappaerts: "Om eerlijk te zijn, ik weet het niet! Ik denk niet dat er een gemeenschappelijke eigenschap, of zelfs een fundamentele ervaring is. Het menselijke wezen is geen vast gegeven, geen essentie. We zijn allen het resultaat van evolutie. We groeien en veranderen in relatie tot anderen en onze leefomgeving. In die zin zijn zowel onze geest als ons gedrag instrumenten om te overleven, als een individu, maar meer nog als een groep. Dat betekent dat onze manier van kijken naar de ander of 'het andere' zich doorheen de tijd wijzigt en verschilt van plaats tot plaats. Onze ideeën, onze verbeelding, en dus ook kunst, worden aldus belangrijk in de globale en erg complexe verhoudingen tussen onszelf, onze medemensen en onze omgeving. Kunst is dus rationeel! Ze geeft ons, in de strijd om te overleven, een extra instrument, een instrument om ons aanpassingsvermogen te verbeteren. Maar dat standpunt maakt het natuurlijk niet minder belangrijk. Ik vrees dat 'gemeenschappelijke eigenschappen' en 'fundamentele ervaringen' meer zeggen over onszelf, over onze perceptie, over onze persoonlijke en groepservaringen, dan over de ander. Deconstructie van onze interpretatiemechanismen is dan ook noodzakelijk. Maar zijn we wel bereid om daarvoor de prijs te betalen? Dat is volgens mij de vraag!"

Frank Stappaerts vraagt aan Dirk Sturtewagen (coördinator Waerbeke): "Dirk, ik waardeer enorm de inspanningen die je levert om stilte en rust als een integraal deel van levenskwaliteit te promoten in deze jachtige wereld. De mens holt zichzelf voorbij waardoor zowel hijzelf als de anderen uit zijn blikveld verdwijnen. Maar, wat met het verbindend vermogen van de stilte? Is de stilte niet al te stil om bruggen te bouwen?"

Dirk Sturtewagen: "Stilte is voorwaarde voor leefkwaliteit en daar kan nooit teveel van zijn. Uiterlijke, fysieke stilte is niet noodzakelijk, maar voor velen wel een mogelijke opstap naar de innerlijke stilte. En die brug is cruciaal: de brug naar de innerlijke stilte, die vrije, open ruimte waar inzicht vanuit totale helderheid (opnieuw) mogelijk is. De interlevensbeschouwelijke dialoog die vandaag met het VPiD een belangrijke impuls krijgt, kan aantonen hoe de onderstroom van stilte ons verbindt over conceptuele en historisch gegroeide verschillen heen. Stilte is het onderliggende immateriële erfgoed van alle grote wijsheidstradities. Terwijl de hedendaagse mens meer en meer verwikkeld raakt in drukte en hectiek is er tegelijk een toenemende belangstelling om vanuit die vitale, innerlijke stiltestroom verbinding en contact te maken met zichzelf, met alles en iedereen, om bruggen te bouwen op steviger bodem. Stilte is die bodem. Met het VPiD kan de praktijk van verstilling in onze samenleving meer verbindend gaan werken."

Dirk Sturtewagen vraagt aan Frans Goetghebeur: "Frans, je vertegenwoordigt de boeddhistische gemeenschappen in België. Is het niet zo dat alle grote tradities pedagogische modellen zijn die de mens tot geluk voorbij de concepten willen voeren? Tegelijk zien we dat het steeds concepten en '“ vaak eeuwenoude '“ gedachtepatronen zijn die een schaduw werpen over de dialoog en het samenleven van mensen. Welk pedagogisch model kan vandaag bijdragen om mensen tot die innerlijke stilte, dit vrij zijn van concepten, tot geluk te brengen?"

Frans Goetghebeur: "Religies en levensbeschouwingen vertegenwoordigen inderdaad vele verschillende interpretatieschema's die we op de werkelijkheid kunnen toepassen: evenzovele pogingen of modellen om met taal betekenis te geven aan het menselijk bestaan. Welk model is het beste? Ik kan toch moeilijk antwoorden: 'Dat van ons!'. De opdracht in onze tijd is tweevoudig: blijk geven van de nodige openheid om de dialoog met andere overtuigingen aan te gaan en tegelijk aansluiting te vinden bij de intrinsieke goedheid van de mens. Ik vind het altijd spannend om na te gaan hoe en waarom mensen zo gehecht zijn aan hun eigen overtuigingen! In elk geval moet het pedagogisch model 'niet-normatief', 'niet-moraliserend' en 'niet-exclusief', een model dat vertrouwt op wat er gebeurt als de mens naar zijn diepste wezen luistert. Dit laatste kan gebeuren vanuit het besef dat de menselijke geest mededogend, open, stralend en vrij is. De vraag is of de verschillende levensbeschouwelijke tradities bereid zijn te onderzoeken in welke mate dit ook voor hen het geval is."